Một thoáng lướt qua chữ yêu trong tập thơ “Miền Sóng” tập 3 của CLB Thơ VN t.p Hải Phòng.                                                                                                   

                                                                                                                                     Vũ Dương Tá

          Đọc xong Miền sóng, tôi không kìm lòng được cảm nghĩ của mình, buộc phải tâm sự cùng các tác giả đôi điều cảm nhận, xin chỉ gói lại về một góc độ chữ yêu và tình yêu trong tác phẩm, bằng những tình cảm viết lên tự đáy lòng mình.

          Quả thật khi lướt xong ngót ngét 200 trang giấy, với 150 bài thơ của 65 tác giả , với nhiều đề tài khác nhau…Nhắm mắt lại, tư duy đôi chút, tôi đã bị cái duyên yêu của Miền sóng buộc vào mình. Ngay từ mấy bài đầu của sách đã thể hiện cái khác của người miền biển trong thơ là Sóng và Gió được khắc họa từ những câu thơ, Lê Khoảnh trong “Tình em” đã viết : Tình em như đỉnh cao ngọn sóng/ Khi bạc đầu là lúc đang yêu.Hay: Trời phú cho còn chút nắng chiều/ Em mượn gió gửi vào chân sóng…”

          Tình yêu, lời yêu,‎ ‎‎y yêu không phải ở cả 65 tác giả hay trải dài suốt cả 150 bài thơ, nhưng cũng đủ cung bậc tình cảm, không kể lứa tuổi, giới tính, không chỉ niềm yêu chắp cánh thăng hoa mà có cả chia tay, hy sinh,, mất mát, đau đáu đợi chờ…

          Cũng như bao người thơ khác, các nhà thơ Hải Phòng xuất phát từ truyền thống người Việt với tình yêu chân quê, y nhị, nhẹ nhàng : Phút giao thừa anh có biết chăng/ Một điều ước trong lòng không thể nói/ Em giữ lại rồi/ Và em cất gói/ Cho riêng mình/ Và chỉ một mình thôi.( bài Giao thừa của Hoàng Minh Luyện). Nguyễn Minh Phương trong bài Gái Quê đã có đoạn kết: Dăm câu buông gió vội vàng/ Anh theo cái bóng cô nàng về thôn/ Ruột gan lòng dạ bồn chồn/ Gái quê lần nữa hút hồn trai quê. Hay Xuân Dương, hồi hộp vụng về đứng trước người yêu khi chia tay lên đường, trong bài Lối xưa in dấu: Rạo rực ơi cái trăng vàng/ Để tôi bối rối ngỡ ngàng trước em/ Rộn ràng nhịp đập con tim/ Xôn xao như sóng vỗ bên chân cầu…

          Từ bao đời nay, đã có câu : “Tình yêu không có tuổi”. Thật vậy, cũng chẳng biết từ bao giờ người Tày đã có câu hát: “ Bốn mươi đang xuân trẻ/ Tám mươi chưa già nhiều/ Trăm hai mươi vui vẻ/ Bò bốn chân đi yêu…”. Người Hải Phòng cũng chẳng kém người xưa là mấy, nhà thơ Phú Ngà đã  tâm sự: Mải yêu quên mất tuổi già, nên ở độ U80, với anh “ Đời vui đương độ bẩy mươi/ Vẫn yêu xuân hạ vẫn cười thu đông/ Trăm năm muôn nẻo đèo bòng/ Nhân duyên có số tình trong do người.” Thơ đã trẻ hóa và giúp anh sống vui, sống khỏe yêu đời hóm hỉnh hơn nữa, anh đã viết: “Bốn mùa xuân hạ thu đông/ Tôi nay tìm nắng để hong tơ vàng”. Cùng chung mạch ấy, với Nguyễn Thị Kiêm, kỉ niệm một thời trong bài YÊU, đã viết những câu thơ rất hay: “ Một thời gửi nhớ để mong/ Anh bừa em cấy phải lòng vu vơ/ Có khi xách mạ qua bờ/ Cái nhìn nghiêng cả hững hờ vào yêu”. Năm tháng qua đi, phút giây duyên nợ với tình thì không hề tính đến tuổi tác, cứ như là định mệnh, trong bài LẬP TRÌNH chị viết: “ Vui buồn chợt nhớ chợt mong/ Ai giăng tơ nhện mắc vòng tương tư!”

          Hay nhất, bất ngờ nhất mà chỉ tình yêu mới có, đó là giây phút “sét đánh”trong tình yêu. Không gây tiếng nổ, mà trọng thương ngay từ nhịp đập, thổn thức con tim. Có người viết: “ Ta trói em từ cái nhìn bất chợt/ Em ném sang ta giông bão của đời”, hay từ một lần chót vương mắt liếc cho dài nỗi mong với chị Hai ở hội Lim mà: “ Hội Lim chỉ một lần thôi/ Một lần sét đánh cả đời ngóng trông”, còn Phạm Minh Tâm thì nhẹ nhàng hơn trong bài ĐÊM NGUYÊN TIÊU: “ Gặp em cứ ngỡ trong mơ/ Phải chăng thỏa nỗi đợi chờ nơi anh”.

         

Thưa  quí vị !

Và chúng ta cũng biết Thơ là đời và đời cũng là thơ, cuộc sống đa dạng, đa  chiều, tác giả Xuân Thạc, vốn là một doanh nhân nên còn thấy mặt trái của tình yêu trong cơ chế thị trường thời mở cửa, với bài TÌNH YÊU VÀ VỤ LỢI, anh đã có tổng kết : “Em bảo! Rằng ta đã hết thời/ Ít kiếm ra tiền có thế thôi/ Không tiền thì cũng không tình cảm/ Tình yêu với anh đã chết rồi.”

          Cái quí và trân trọng nữa trong Miền Sóng là tình yêu của người thơ Hải Phòng với đất nước, với đồng đội, với sự nghiệp của đời sống ngay trong thơ. Tâm sự và ghi ơn với đồng đội đã hy sinh trong tám mốt ngày đêm ở thành cổ Quảng Trị, người thương binh, nhà thơ Hải Thanh đã nghiêng mình “ Thắp nén nhang hồng thả hoa về theo gió/ Đáy sông còn đó bạn tôi nằm/ Chắp hai tay cùng vạn nến hoa đăng/ Một lần nữa mong bạn yên lòng nơi chín suối.”. Đỗ Ly Giới, không chỉ yêu mà còn lặng mình kính cẩn: “ Ngắt bông hoa nở trắng tinh/ Đặt lên mộ bạn nghiêng mình rưng rưng”

          Lịch sử của đất nước đã chứng kiến bao nhiêu sự mất còn của các thế hệ. Thời nào cũng có nàng Tô Thị, biểu trưng cho sự chung thủy,  son sắt, đợi chờ của người phụ nữ trong cuộc bảo vệ tổ quốc, trong bài CHỊ TÔI, tác giả Nguyễn Hẹn viết không một chữ yêu! Nhưng tình yêu hiển hiện, gắn cả đời với người sống mà ngẹn ngào, đau đáu đợi mong: “ Một chiều đông của chị tôi/ Ngẩn ngơ nhặt lá vàng rơi cho lòng/ Bên con dại bên mẹ chồng/ Anh đi ngày ấy rồi không trở về…”, để rồi: “Đá thì hóa được vọng phu/ Chị không hóa nổi lời ru ru mình”. Với Phạm Thu Hằng, lại nguyện với người đã hy sinh một lẽ sống để hòa nhập với sự hồi sinh của đất nước: “ Em vẫn chờ vẫn đợi/ Không hóa đá bồng con/ Vì đất nước quê hương/ Luôn hướng về phía trước/ Anh chính là ngọn đuốc/ Soi bước đường em đi”. Và còn nhiều nữa chữ yêu, tình yêu trong Miền sóng 3…

          Thế đấy, thơ là chuyển tiếng nói và nhịp đập của trái tim thành câu chữ diễn tả trên trang giấy…Từ đấy thơ về yêu và tình yêu của các tác giả trong Miền Sóng tập 3, còn phong phú, rung động, thổn thức và thành công hơn những gì mà Một thoáng lướt qua chữ yêu trong Miền sóng hôm nay đề cập. Xin chúc các nhà thơ Hải Phòng sáng tạo hơn nữa , thành công hơn nữa khi viết về tình yêu ở các tập Miền sóng tiếp theo.

          Xin cảm ơn sự lắng nghe của quí vị!

                                                                                      

                                                                                                D.T

Cảm thức chia xa...trong tập thơ " Lỗi tình" của Vũ Dương Tá

                                                                                                                Bùi Thủy                                                                                               

                                                                                                         Thạc sĩ Văn chương 

Th¬ lµ tiÕng thæn thøc cña tr¸i tim “ Sù sung m·n tù ph¸t cña t×nh c¶m m·nh liÖt “, lµ n¬i “ c¶m xóc t×m cho m×nh mét h×nh thøc thÓ hiÖn” ( Tagor ).Th¬ Vò D­ư¬ng T¸ trong tËp “Lçi t×nh ” ¸m ¶nh ngư­êi ®äc bëi nh÷ng ®øt m¹ch cña c¶m thøc chia xa.

T×nh yªu- nguån thi høng bao ®êi nay cho c¸c thi nh©n. Nh÷ng mèi t×nh trong tËp th¬ “Lçi t×nh ” chư­a bao giê ®i ®Õn ®iÓm giao thoa trong t×nh yªu ®· chia c¾t, ®µnh “®¬n c«i ”, “ ®µnh dang dë ”, “ cho sÇu…tan trong nhau ”. Nh÷ng hÑn hß khÐp l¹i thay vµo ®ã lµ ư­íc väng m¬ hå vµ nh÷ng dư­ ©m qu¸ khø. Mét lo¹t tùa ®Ò bá ngá “ Ai gäi…” , “T©m sù víi thêi gian…”, “ Thư­¬ng…”, “ Xa..ë ”, “Nh¾n tin …”, “ HiÓu…”, “ Gi¸…”, “ ¦íc..”, “ §iÒu em nãi…”, “ TiÔn ch©n …”, , “M­ưa lßng…” như­ nh÷ng nèt lÆng kÐo trïng m¹ch c¶m xóc cña nh©n vËt ch÷ t×nh.Nh÷ng tiÕng “Mư­a lßng ..” kh«ng lµm nh¹t nhßa nçi nhí tr¸i tim ®ang yªu mµ xo¸y s©u vµo nh÷ng vÖt xư­íc chia ly tõ ®ã lµm gi·n c¸ch t©m tr¹ng :

TiÕng m­ưa

Gâ vµo v¸ch kÝnh

Tim anh nhãi ®au

Em ®ang ë ®©u

          ¥i !

          Gãc thư­¬ng gãc nhí

                             ( “ Mư­a lßng “ )

 M¹ch th¬ Vò Dư­¬ng T¸  ®i kh«ng ®i theo nh÷ng c©u tø cÇu k× mµ ®i theo nh÷ng diÔn tr×nh c¶m xóc t©m tr¹ng chñ thÓ tr÷ t×nh lµm nªn thø nhÞp ®iÖu kÕt dÝnh nh÷ng rêi r¹c bëi sù ®øt m¹ch cña sù lì lµng, xa c¸ch :

          Giã mang

nçi c« ®¬n

gãi vµo trong gãc nhí

          Ta chãt

                   giÊu tªn em

                   n¬i tr¸i tim tan vì

          Nªn t×nh

                   ®µnh dang dë

                   tªn em sinh lang thang

                                      ( “Lçi t×nh “ )

          Nh÷ng c¬n giã v« t×nh chÊt chøa nh÷ng s¾c th¸i cung bÆc cña mét mèi t×nh dang dë “ Giã mang/ nçi c« ®¬n/ gãi vµo trong gãc nhí”. Ba dßng th¬ gi·n c¸ch mét c©u th¬ lµm nªn nhÞp ®iÖu cña t©m hån. ý niÖm x¸c lËp nhÞp ®iÖu ®ã cña Vò D­ư¬ng T¸ ®· cã ®iÓm ®ång quy víi quan niÖm vÒ th¬ cña NguyÔn §×nh Thi “ Th¬ cã mét thø nh¹c n÷a, mét thø nhÞp ®iÖu bªn trong, mét thø nhÞp ®iÖu cña h×nh ¶nh, t×nh ý, nãi chung lµ cña t©m hån (…).§ã lµ nhÞp ®iÖu thµnh h×nh cña nh÷ng c¶m xóc, h×nh ¶nh liªn tiÕp hßa hîp mµ nh÷ng tiÕng vµ ch÷ gîi ra như­ nh÷ng ng©n vang dµi ngay nh÷ng kho¶ng lung linh gi÷a ch÷, nh÷ng kháang im lÆng lµ n¬i tró ngô kÝn ®¸o cña sù xóc ®éng ”.

.§iÒu ®ã lÝ gi¶i v× sao dÊu lÆng (…) xuyªn suèt víi tÇn sè kh¸ nhiÒu ( 62 lÇn ) trong tËp th¬ “ Lçi t×nh “ :

          Nªn t×nh

          ®µnh dang dë

          Tªn em sinh lang thang…

                                      ( “ Lçi t×nh ” )

          …cÊt trong lång ngùc

          Mét phÇn thæn thøc tim m×nh !

                                      ( “ Anh ®ang ë ®©u” )

          M¶i miÕt kiÕm t×m

                   …chît hoµng h«n tr­íc mÆt

                             ( “ T©m sù víi thêi gian “ )

          Gãi duyªn göi ­ưíc cho ng­ưêi…tư­¬ng tư­

                             ( “Göi ngư­êi ë gãc trêi xa ” )

          C¸i míi trong th¬ Vò D­ư¬ng T¸ b¾t nguån tõ sù më réng biªn ®é c¶m xóc kÕt hîp víi tÝnh ®a nghÜa cña trư­êng h×nh ¶nh. C¸c thùc tõ xuÊt hiÖn kh«ng ®¬n thuÇn chuyªn chë chøc n¨ng ®Þnh danh, biÓu ®¹t sù vËt, hiÖn t­ưîng mµ h¬n thÕ t« ®Ëm s¾c th¸i t©m tr¹ng cña nh©n vËt ch÷ t×nh, ®ã lµ nh÷ng “ gãc nhí “, “ gãi yªu th­ư¬ng”, “ g¸nh nçi nhí mªnh m«ng ”, “ lßng se l¹nh ”, g¸nh theo nçi nhí ”, “ gãc thư­¬ng gãc nhí ”, “g¸nh ư­íc m¬ ”, “ gãc t¬ trêi gi¨ng m­ưa ”, “ « lßng ” v.v……Nh÷ng mèi t×nh mét thêi chia xa giê vÉn dù phÇn trong t©m hån nhµ th¬. C¶m gi¸c m¾c nî ¸m ¶nh trªn mçi vÇn th¬ :

          B©y giê ta nî

Nh÷ng mèi t×nh dang dë

          Nh÷ng c©u th¬ tr¨n trë déi vÒ

          Nh÷ng phËp phång nhÞp thë chèn quª

          Vµ vÉn nî…

                             ( “ Mét tho¸ng suy tư­ “ )

          C¶m thøc chia xa, lì lµng trong th¬ Vò D­¬ng T¸ lµm nªn chÊt tù vÊn. ChÊt tù vÊn biÓu hiÖn ë nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau mµ tËp trung nhÊt lµ ë hÖ thèng c¸c c©u hái. Nh÷ng bÕn bê nèi liÒn sù c¸ch trë cña dßng s«ng vµ nh÷ng sîi d©y mong nhí nèi liÒn hai tr¸i tim ®ang yªu : “ Kh«ng ®«i bê/ai gäi dßng s«ng/ chöa bøt røt nhí mong/ ai gäi ph¶i lßng ( Ai gäi…).Xư­a Th«i HiÖu trë l¹i §µo Hoa Trang sau mét n¨m xa c¸ch mong gÆp l¹i ng­êi x­a nh­ng c¶nh vÉn cßn ®ã mµ ng­ưêi x­a th× l¹i xa v¾ng : “ Nh©n diÖn bÊt tri hµ khø/ §µo hoa y cùu tiÓu ®«ng phong” råi ®Ó l¹i bao nhí mong, sÇu muén. D­ưêng nh­ư  trong bµi “ Hái ”, Vò D­¬ng T¸ ®· t×m ®­îc ®iÓm ®ång quy víi m¹ch thi høng Êy :

          HÑn nhau m­íp chöa ra hoa

          Chê nhau ngãng miÕt Cóc ®µ c¸nh r¬i

          LiÖu §«ng ngÊp nghÐ s©n råi

          Ngư­êi xa vang bãng cã håi tri ©m ?

          Thêi gian vÉn vËn hµnh theo quy luËt cña thiªn nhiªn tõ H¹ sang Thu ®Õn §«ng nh­ng bãng ngư­êi xư­a chØ lµ dư­ ¶nh.Bµi th¬ kÕt thóc bëi mét c©u hái nh­ưng më ra nh÷ng chiÒu dµi nçi nhí, sù ®îi chê. §¾p ®æi lªn nh÷ng ®îi chê, mong nhí cña “ vßng tr¸i “ cuéc t×nh lµ nh÷ng tiÒn gi¶ ®Þnh “Gi¸ ”, “¦íc ” :

          Gi¸ em lµ n¾ng

          Giê nµy ch¼ng c¸ch xa

          (…)

          Gi¸ em lµ giã Thu

Qua tÇng cao cöa phßng

Em ïa vµo nhÞp thë

Cho xu©n dËy sãng lßng

                                      ( “ Gi¸ ” )

          NÕu ®êi cßn cã kiÕp sau

          T«i xin chuèt l¹i nh÷ng c©u th¬ t×nh…!

                                       ( “ ¦íc ” )

          LÇn theo nh÷ng m¹ch t©m tr¹ng cña chñ thÓ tr÷ t×nh gióp chóng ta hiÓu s©u h¬n c¶m thøc chia xa trong th¬ Vò D­¬ng T¸. §ã lµ mét trong nh÷ng ®iÓm ®äng l¹i hån th¬ Vò Dư­¬ng T¸ trong t©m trÝ ®éc gi¶.

                                                                                     B.T.

“Lỗi tình”

Niềm tri ân với đời

                   Bùi Bá Tuân

Vũ Dương Tá xuất bản tập thơ Lỗi tình NXB Hội Nhà văn, giữa tiết xuân Kỷ Sửu năm 2009, khi đất trời, vạn vật đương độ giao hòa, tràn trề sinh khí.Trước khung cảnh mưa xuân phơi phới bay (thơ Nguyễn Bính), lòng người hân hoan hòa theo khúc nhạc sinh sôi của giàn giao hưởng đại vũ trụ mà thi sĩ lại trình làng ngay tập thơ với tiêu đề hết sức “Amater” với tình.Phải chăng vào độ tuổi “thất thập cổ lai hi” như người xưa thường nói mà anh “trở tính” chơi “ngông”…? Hay ở vào tuổi này, trước thềm xuân lồng lộng,cõi đời mơn mởn, lại bất chợt “ Gọi em thon nõn tháng ngày búp măng” đến nỗi tâm hồn thi sĩ nổi cơn bão giông cuồng hứng, đành đoạn tuyệt với mối tình xưa cũ, sập sững “chống gậy” hòa theo những bóng tình vừa chớm nở trong tim…

Tất cả đều chỉ là có thể! Tất cả vẫn dồn căng trong hai chữ LỖI TÌNH…

Chỉ là có thể bởi khi đọc hết trọn vẹn 36 bài thơ trong tập Lỗi Tình, tựa như đang chiêm ngưỡng 36 khúc hoan ca rộn ràng tươi tắn, đủ chiều cảm xúc mới mẻ, tinh tế với sự công phu tìm tòi chắt gạn con chữ, trong từng ý, từng lời đủ thấy cái sự “lỗi tình” của anh không hề dễ dãi, hay hời hợt nông thô.

Thật thế, khi đắm mình trong dòng chảy cảm xúc của thi nhân, ta mới dần hiểu ra phần nào cái sự lỗi tình kia hoàn toàn có cơ sở, hoàn toàn lý tính, không hề có sự buông xuôi của một thời “Thơ bay trong giếng loạn”, mà nó đau đáu nỗi niềm nhân thế, nhân bản, cũng là sự cô đơn của cái tôi, nhưng lại mang dáng dấp “ tất tả vo tròn ổ kén thế hệ”:

Gió mang

     nỗi cô đơn

gói vào trong góc nhớ

                             Lỗi tình

          Và cái kết quả tất yếu của sự lỗi tình kia cũng được tiên đoán trước bằng trái tim rất dễ rung động của thi nhân:

          Ta trót

       dấu tên em

nơi trái tim tan vỡ

          Nên tình

đành dang dở

                             Tên em sinh lang thang

                                                          Lỗi tình

          Chỉ với Tên em sinh lang thang, cũng đủ toát lên toàn bộ thần thái của bài thơ, tứ thơ chợt vút lên, nỗi niềm tương tư thoắt trở thành đằm thắm nhuần nhụy, hướng thiện đầy sức gợi mở và đậm tính triết luận nhân sinh.

          Trịnh Công Sơn cũng đã từng thốt lên những lời đầy bi tráng cho kiếp con người:

                   Hạt bụi nào hóa kiếp thân ta

                   Để một mai ta trở về cát bụi...

                                                          Trịnh Công Sơn

          Và cái vòng loanh quanh, lang thang trong thơ Vũ Dương Tá cũng vậy, cái tứ Tên em sinh lang thang sẽ còn trăn trở chảy dọc suốt chiều dài cảm xúc của tập thơ, hãy lắng nghe :

                   Cái nhớ lẳng lặng luồn vào nhịp đập

                   Con tầu thời gian lạnh lùng khua thình thịch trong khoang ngực…

                                                                                      Tâm sự với thời gian

          Day dứt lắm chứ, trở trăn lắm chứ khi thời gian tựa tấm đao treo lơ lửng trên tâm trí của thi nhân cái chữ nhẫn kia sẽ là  phương thuốc hiệu nghiệm chữa lành vết thương cho con tim vốn dễ thương tổn trước mọi biến động cuộc đời :

                   Có sao đâu !

                   Mùa thơ vẫn tràn trong ánh mắt

                   Vẫn xanh hoài, hy vọng những mầm yêu

                                                                             Tâm sự với thời gian

          Đôi khi hoài nghi cũng khiến sự lỗi tình kia trở nên đáng yêu, đáng quí, muôn vàn lần cần trân trọng cảm thông :

                             Hỏi trời bên ấy có giông bão về ?

                                                                   Tiếng đêm

          Bởi khi ta cất công đi tìm trong cuộc sống một cái gì hoàn hảo chắc chắn sẽ không bao giờ có. Tình yêu của con người cũng vậy, điểm xuất phát của nó  chính là hành trình đi tìm kiếm cái nửa kia của mình, cái nửa của vòng tròn khuyết thiếu đó có thể mãi mãi trong cuộc đời không gặp, đến độ không ít thi nhân phải hiến trọn cuộc đời mình để «  lóc cóc » theo đuổi, lùng kiếm :

                             Anh

                                      một vòng tròn méo

                             Vòng em

                                      cũng không tròn…

                             Bất ngờ chập

                             vòng trùng nhập…

                                                tròn hơn

                                                                   Hai trong một

          Và khi tưởng như đã tìm kiếm được rồi thì chính sự hoài nghi về nó từ bản chất sự kiện và logic  cuộc sống vẫn khiến trái tim đa tình của thi nhân phải thêm một lần nữa rên rỉ, sầu não mà thốt lên đầy cay đắng « tròn hơn », lý do của lỗi tình tồn tại là thế đó.Chỉ với « tròn hơn » mà sự hoài nghi về tính hoàn hảo của cái sự tròn trịa viên mãn được đẩy cao đến tận cùng của triết lí nghiệm sinh. Tưởng gặp được em là gặp được nửa kia của mình,là tìm được hạnh phúc đích thực của cuộc sống, nhưng để đạt được tới độ tròn trịa viên mãn lý tưởng và hoàn hảo thì chưa thể và đó cũng là lý do chính đáng để bào chữa cho trái tim thi nhân được phép rung động thêm n+1 lần nữa trước cuộc đời, trước những vòng tròn khuyết đang nhộn nhịp lăn giữa cuộc đời tìm kiếm :

                   Nào đâu đã nói ra điều…

                   mà ung nhức nhớ

                   mà liêu xiêu lòng…

                   Một và chỉ một thỏa lòng nghéo tay

                                                          Một lần nghéo tay

          Cái sự lơ đãng dễ nhớ, dễ quên của thi nhân nhiều khi cũng gây ra bao sự lỗi tình « oan uổng »còn dễ cảm thông, nhưng sự dễ quên tuổi tác của Vũ Dương Tá thì thật đáng bàn :

                             Bông lơn cửa miệng cho vui đỡ già !

                             Biết rằng đấy của người ta

                             Trong tâm thì vẫn cứ là của nhau

                                                                   Ca dao  « ghẹo tình »

          Chắc hẳn các quí phu nhân khi đọc câu này đều giật mình đánh thót. Sự  « ngoại tình »  tư tưởng là kẻ thù số một của hạnh phúc gia đình, còn đáng sợ hơn ngàn lần khi các quí ông « thả cửa »  « mỏi tay…vẫy » các bóng hồng trên đường cho thỏa cơn khát « tâm trạng » thế mà ở đây Dương Tá lại thản nhiên như không,thản nhiên đem ra, trưng phô ra cho mọi người thả sức đong đếm :

                   Phải lòng có mất gì đâu

                   Nào ai đong đếm

                   trong câu ghẹo tình !...

                                                          Ca dao « ghẹo tình »

          Dám chắc các quí phu nhân sẽ không còn giữ nổi bình tĩnh trước thái độ như không của thi sĩ họ Vũ khi dám công khai đăng đàn cái « chân lí dễ sợ » ấy, nhưng dẫu sao các quí phu nhân dầu có muốn nổi cơn tam bành, cũng đành lòng mà mượn gió trời xua đi cái ngột ngạt đến không chịu nổi từ câu thơ kia bởi thi sĩ của chúng ta rất khéo biện minh, bởi tất cả cũng chỉ tại cái sự lỗi tình :

                   Bây giờ

                             chồng trước

                             vợ sau

                   Ngồi chung hàng ghế

                                      tay đâu …thì tùy

                                                          Bàn tay mồ côi

          Từ thuở sinh ra loài người, cái tội tổ tông khó ai thoát được, dấu ấn còn lại là miếng táo Adam còn mắc ngang họng cánh mày râu, nếu vườn địa đàng không có bóng Eva chắc hẳn cái nghĩa lỗi tình cũng không có cơ hội để tồn tại. Và nếu thế giới chỉ nghiêng về một cực, chắc chắn mọi éo le sẽ không thể diễn ra. Cuộc sống sẽ ra sao ? Khi loài người đã biết chấp nhận sự thật, tự nhiên thì sự lỗi tình vẫn còn tồn tại mãi mãi. Văn minh loài người chẳng từng ghi lại những dấu ấn của văn hóa phồn thực đó thôi, hãy chịu khó quan sát từ mặt chiếc trống đồng Đông Sơn đến tượng nhà mồ của dân tộc Tây Nguyên trong dải Trường Sơn hùng vĩ hay theo bước chân của những chàng trai dân tộc Dao bước lên từng bậc sàn và sờ tay vào vút đầu chỗ tay vịn cầu thang của  của họ, hoặc viếng thăm nét văn hóa Chàm với những tượng thờ Linga, hẳn sẽ thấy sự lỗi tình là cả một quá trình văn hóa và phát triển văn minh của nhân loại. Trong thơ Vũ Dương Tá, ở một cung bậc và một vị trí nhất định ta cũng rất dễ nhận ra nét đặc sắc và tính kế thừa của nét văn hóa đó.

                             Anh đưa tay đây

                             em cầm

                             đặt vào nơi ấm…

                                                Mong đợi mùa về !

                             Đưa tay em cho anh

                                      để gọi nó dậy

                                                Xới đất

                                                Gieo mầm

                             Đất hoang lâu ngày

                                      vặn mình nức nở

                                                Sinh sôi…

                                                          Giấc mơ có thật

          Hay chỉ là cái nhìn bất chợt, như đám mây trắng nhẹ lướt trôi giữa trời xanh, khi phát hiện và bắt gặp giữa đường phố đông đúc một vẻ đẹp nguyên sơ tươi ròng sức trẻ :

                             Áo ai quá trễ ném…tôi bất ngờ

                                                          Vu vơ 2

          Củng đủ để cái cớ lỗi tình trỗi dậy «  đầy đọa » thi nhân hay thi nhân tự « đầy đọa » mình cũng vậy :

                             Cố tình ghim thoáng ngẩn ngơ

                             Chở theo một gánh ước mơ về nhà

          Thơ Dương Tá là vậy đấy, chỉ qua một thoáng lỗi tình mà vương cho đời biết bao sợi tơ tình, khi đọc xong tập « Lỗi tình » của anh, nó tựa như chiếc áo một thời có ba mươi sáu đường gian khổ, với ba mươi sáu đường chỉ đan xen, bắt chéo vào nhau giữ hơi ấm cho người lính trận qua mùa đông giá rét.Ba mươi sáu bài thơ trong tập cũng là ba mươi sáu tâm trạng , ba mươi sáu cảm xúc mà anh nâng niu chắt lọc dành tặng cho đời. Trong bài viết nhỏ này, xin mạn phép bỏ qua những yếu tố làm nên diện mạo nghệ thuật của tập thơ, chỉ xin trình bày cùng bạn đọc chút góc cạnh tạo nên hồn cốt của toàn tập thơ, đó chính là cái sự lỗi tình chung của cuộc đời này.

                                                                                                BBT 

Lời bình bài thơ : Lời tạ lỗi với mẹ của Vũ Dương Tá

              ảnh Internet

Nguyễn Thị Bình

                             Lời bình bài thơ

                   Lời tạ lỗi với mẹ

(In trong tập “Thuyền đợi”,của nhà thơ Vũ Dương Tá- NXB Văn học.)

                        “Chưa nói được thấy lòng mình nhức nhối

                        Mẹ ơi con có lỗi”

            Hai câu mở đầu bài thơ đã khiến người đọc muốn bước ngay vào thế giới của tình mẹ con, để tìm xem, nghe xem cái lỗi của người con đối với mẹ là gì ? Hãy đi hết tuần tự bài thơ để nghe anh dãi bày.

                        “...Khi bỗng ngắm nhìn lưng mẹ

                        Tấm lưng đã thấp dần như thế, hơn thế

Tấm lưng đã cõng gian nan gần thế kỷ

Trọn một đời vì những đứa con

Cả một đời lo gạo lo cơm

Cho chồng con-cho một một xương thịt...”

Mỗi chúng ta, ai cũng có một người mẹ,một người mẹ đã mang nặng cả tình yêu thương từ khi còn là giọt máu, đã cưu mang ấp ủ ta, một hình hài thai nhi bé nhỏ.Mẹ đã rứt ruột sinh ra ta, đã cho ta nên vóc, nên hình bằng dòng sữa ngọt ngào tinh khiết.Ta lớn lên bằng hạt gạo, củ khoai thấm đẫm mồ hôi mẹ.Rồi lúc ta khôn lớn trưởng thành, mẹ đã ban cho ta đôi cánh vào đời, đôi mắt nhìn về phía trước. Ta bay vào thế giới, mê mải những phương trời, mà đâu biết lúc mình đang sung sức vẫy vùng, thì ở miền quê xứ sở, mẹ vẫn dõi theo ta, từng phút từng giờ thấp thỏm lo âu và ngập tràn hy vọng. Mẹ những muốn vươn hai cánh tay gầy qua cả núi, cả sông chập trùng mây nước, muốn gạt mọi nguy hi.ểm rình rập phía cuối trời, những mong chở che gìn giữ cho đứa con yêu ở phương xa...

Người lính ra trận, để lại phía sau tất cả những gì riêng tư, yên lòng vì có mẹ giữ gìn, chăm chút, nào vợ nào con, nào những gì đang làm dang dở.Khi bom thù gào rít, thoảng trong gió “Chẳng nghĩ cho mình mẹ gọi con ơi !”.

Và, người mẹ chiến sĩ ở hậu phương dõi theo con đang chiến đấu ngoài mặt trận, khi còn ôm đứa cháu ở trong lòng, hình ảnh đó khiến cho ta liên tưởng tới người mẹ đang ãm ôm hay đang cõng trên lưng mình nỗi lo âu cho cả những thế hệ máu thịt, tới mức:

            “... Mỗi một lần lưng mẹ lại thấp hơn

Mỗi một lần tim mẹ dõi theo con

Thấp thỏm chờ mong tin nơi chiến trận

Ôm cháu nội ngồi trong hầm trú ẩn

Thoắt giật mình nghe tiếng rít bom rơi

Chẳng nghĩ cho mình mẹ gọi con ơi!”

Và quả thật, không ở đâu có được trên đời này, có người mẹ như người mẹ Việt Nam đằng đẵng chờ chồng, đằng đẵng mong con , đến mức mà :

                        “...Vẫn lưng ấy mẹ địu cả ba đời : con, cháu ,chắt

                        Quên nhọc nhằn mẹ gom nhặt niềm vui

                        Có bao nhiêu mẹ hiến cả cho đời”

Đối với mẹ, điều ấy qúa đơn giản, đơn giản như công việc hàng ngày, đơn giản tới mức mà con cũng chẳng nhận ra. Và cái tình mẫu tử thiêng liêng mẹ đã dành cho con cháu ấy, mãi khi con trở về cái tuổi chẳng còn non trẻ, con mới nhận ra  “khi bỗng ngắm nhìn lưng mẹ” và mới biết mình thật là có lỗi :

                        “ Hơn một lần con lại thấy mình có lỗi

                        Điều giản đơn vậy bây giờ mới nhận ra

Phải chăng những suy tư thường lúc trở về già”

Mẹ cho con tất cả và con thì cứ vô tâm đến mắc lỗi mà điềm nhiên phấn đấu theo đuổi lý tưởng của tuổi trẻ, của cách mạng, rồi lại điềm nhiên tận hưởng hết những gì mẹ cho, cũng giản đơn như lòng mẹ, đó là tình yêu thương vô bờ bến. Sự ân hận muộn màng đối với mẹ, nhưng vẫn còn hơn là không có.Vì trong sâu xa đã nhận ra rằng cả con cả cháu đã chưa sâu chữ Hiếu, chưa báo đáp ơn mẹ, thấm thía với tấm lưng còng của mẹ như thế, hơn thế, bởi gánh trên lưng gánh nặng “đồng lần”.Đó chính là lỗi của con,ngàn lần xin được mẹ tha thứ :

                        “... Thưa mẹ! Chỉ vì con chưa sâu chữ hiếu

Vì cháu bà lớn lên chưa hiểu

Bởi câu “nợ đồng lần” lắn mất chữ Tâm

Đời thuận buồm thường xem nhẹ chữ Ân...”

Và con,chỉ khi nhìn thấy tấm lưng mẹ còng trĩu những dấu ấn thời gian, những cơ cực, những mỏi mòn, lòng con đã được thức tỉnh. Cái sự thức tỉnh của nhành cây vô tình, cái sự vô tình vừa đáng yêu vừa đáng lỗi của người con, với cái gốc  sinh ra chính là mẹ- cái gốc già nua xù xì đã trồi mọc ra một nhành cây tràn đầy sinh lực, xum xuê hoa lá, để rồi mùa về trĩu quả ngọt lành :

                        “...Gần gũi nhất mà quên mình ngay trên lưng mẹ

                        Thức tỉnh trong con khi nhận ra lưng mẹ còng như thế

                        Thấm lòng con một điều giản dị

                        Dù có là gì cũng phải từ gốc mẹ sinh”

Và, giờ đây cũng là lúc bên tai con, tiếng mẹ ngày nào ru con thơ ấu lại vang lên dịu ngọt như dòng nước Nhuệ Giang chảy qua làng quê yêu dấu tự bao giờ, con xin ghi nhớ :

                        “Dẫu đi đâu không được bỏ quê mình

                        Lời ru ấy mẹ nặng lòng con xin nhớ”

Thưa mẹ kính yêu! Cả đời mẹ gắn bó với miền quê. Con trở về xin nguyện quỳ bên gối mẹ, thỏ thẻ lời con trẻ mà thưa :

                        “Mẹ ơi con có lỗi”

Xin ngàn lần được mẹ thứ tha! Bởi trước mẹ bao giờ con cũng bé bỏng dại khờ. Con đã nhìn thấy nụ cười khoan dung và ngập tràn hạnh phúc của mẹ. Mẹ ơi!

            Bài thơ được viết ở thể loại tự do, câu thơ giản dị như lời tự sự, không gò ép, cảm xúc chân thành và cảm động, giàu tính nhân văn sâu sắc, có tác dụng giáo dục, lời thơ truyền cảm triết lí.

            Bằng hình ảnh “tấm lưng còng”, tác giả đã xây dựng lên hình tượng người mẹ của mình mang tính đặc trưng và điển hình của người mẹ Việt Nam: hy sinh, chịu đựng, qua những điệp từ được nhắc lại nhiều lần : Lưng, còng, thấp.v.v...

            Đây là một bài thơ hay viết về mẹ, xin chúc mừng và cảm ơn nhà thơ Vũ Dương Tá, anh đã mang đến cho chúng ta một sự thức tỉnh ngọt ngào!

                                                                                                            Tháng 10/2006

                                                                                                                  N.T.B

                                    Lời tạ lỗi với mẹ

                                                Vũ Dương Tá

Chưa nói được thấy lòng mình nhức nhối

Mẹ ơi, con có lỗi!

Khi bỗng ngắm nhìn lưng Mẹ

Tấm lưng đã thấp dần như thế, hơn thế

Tấm lưng đã cõng gian nan gần thế kỉ

Trọn một đời vì những đứa con

Cả một đời lo gạo lo cơm

Cho chồng con- cho một phần xương thịt...

Một trái tim không biết bao triệu lần gõ nhịp

Mỗi một lần lưng Mẹ lại thấp hơn

Mỗi một lần tim Mẹ dõi theo con

Thấp thỏm chờ mong tin nơi chiến trận

Ôm cháu nội ngồi trong hầm trú ẩn

Thoắt giật mình nghe tiếng rít bom rơi

Chẳng nghĩ cho mình, Mẹ gọi : Con ơi!

Tháng năm qua đi, cháu đã có vợ con rồi

Vẫn lưng ấy Mẹ đã địu cả ba đời:con,cháu,chắt

Quên nhọc nhằn Mẹ gom nhặt niềm vui

Có bao nhiêu Mẹ hiến cả cho đời

Nay muốn đứng phải chống tay lên gối

Hơn một lần con lại thấy mình có lỗi

Điều giản đơn vậy bây giờ mới nhận ra

Phải chăng những suy tư thường lúc trở về già

Thưa Mẹ! Chỉ vì con chưa sâu chữ Hiếu

Vì cháu bà lớn lên chưa thấu hiểu

Bởi câu :”Nợ đồng lần” lấn mất chữ Tâm

Đời thuận buồm thường xem nhẹ chữ Ân

Gần gũi nhất mà quên mình ngay trên lưng Mẹ

Thức tỉnh trong con khi nhận ra lưng Mẹ còng như thế

Thấm lòng con một điều giản dị

Dù có là gì cũng phải tự gốc Mẹ sinh

Dẫu đi đâu, không được bỏ quê mình

Lời ru ấy, Mẹ nặng lòng con xin nhớ! 

“Chiều” nhưng sắc nắng còn tươi

Ảnh : Internet

Cầm trên tay cuốn “ Nắng chiều “, ta nghĩ hay hình dung về một cái gì đó so sánh na ná với thời gian như hoàng hôn của một ngày, thì hoàn toàn ngược lại với tác giả Phạm Minh Tân…Bởi vì :

Mong manh giọt nắng chiều rơi
Vẫn còn da diết những lời mai sau…
( Nắng chiều )

cũng vì thế , ngay ở trang đầu chị đã bộc lộ:

Thao thức cùng trăng, thức với đèn
Những vần chắt lọc tự con tim
Gưỉ theo năm tháng tình lưu luyến
Đất nước con người sáng đức tin !

đây mới thật là chị, một người làm thơ, yêu thơ, một tâm hồn đang lấy thơ chắp thêm đôi cánh bay tiếp trong cuộc sống mà chị đang hạnh phúc, đang tận hưởng, cũng đồng thời muốn được cống hiến nốt cuộc đời mình cho thơ…
Chỉ với tác phẩm đầu tay của chị , đã là một minh chứng cho câu nói của ai đó “ …Thơ là chiết suất từ cuộc sống…”, là “…nơi nương náu ,thanh lọc tâm hồn…”.
Thật vậy! là một kĩ sư Điện tử, từng là nhà giáo…được thương yêu, chăm sóc từ tấm bé, thừa hưởng truyền thống của gia đình, Phạm Minh Tân, từng bước trong đời sống, làm việc trên nhiều cương vị , môi trường khác nhau và…Đấy là nguồn gốc, là mảnh đất gieo mầm cho tứ thơ, tình thơ của Phạm Minh Tân.
Với tác phong “công nghiệp “, nề nếp của nhà sư phạm, trong Nắng chiều, chị đã bố cục thành bốn phần : Tình khúc bốn mùa; Quê hương đất nước con người;Thơ và bạn; và cuối cùng là Tình yêu và nỗi nhớ.

Trong từng câu chữ ta thấy một Minh Tân có góc nhìn riêng để trải hồn mình trong thơ, để giãi bầy tâm sự …mặc dù là người sinh ra trên ” thành phố hoa Phượng đỏ”, nhưng tả về mùa hè, chị không đụng đến tiếng ve , cánh phượng…như bao người đã viết, mà :

Nắng sánh như mật ong
Rực vàng trên tán lá…
( Kí ức mùa hè )

hay nói về mùa Thu, chị không nhắc đến hoa Cúc, hoa Cải…lại gói hồn mình trong e ấp hương sen:

Lá sen em gói cốm Vòng
Hương thầm em ủ vào trong nồng nàn…
( Sắc thu )

Con người thơ và hồn thơ lúc nào cũng song hành cùng nhịp sống và tình yêu của chị.Đi đến đâu chị cũng có thơ về con người hay cảnh vật ở nơi đó …nhưng sâu đậm nhất và trước nhất vẫn là quê hương ,và những người ruột thịt của mình…Những câu thơ xúc động, xoáy dậy tâm thức con người:

Lặng lẽ con về!
Lặng lẽ nén nhang !
Lặng lẽ cả tiếng than !
( Ru tuổi hai mươi )

Lớn lên ,khi làm mẹ mới thấu hiểu lòng mẹ, đau đáu nỗi thương cha :

Một mình mẹ với canh chày
Chắt trong gan ruột sữa này nuôi con !
( Thương vầng trăng khuyết )

hay:
Bao năm cha đã đi xa
Dâng hương con vẫn sót sa nỗi niềm…
( Lễ vật ngày giỗ cha )

Minh Tân còn cảm thông với những giọt nước mắt lặn vào trong…của những người con gái (trong đó có chị mình) đã tiễn chồng, tiễn người yêu lên đường bảo vệ tổ quốc, mà họ vĩnh viễn không về:

Có bảng vàng nào cho chị tôi
Thuỷ chung mòn đợi cả cuộc đời !
( Bến đợi )

Trong ” Nắng chiều”, gần tám mươi bài, một tập thơ đầy đặn…nhưng tác giả không chú tâm tìm,dùng hay tạo ra những từ ngữ văn vẻ cao siêu, mà lời thơ chân thành, tiếng nói thực từ con tim…Minh Tân cứ giản dị, hiền lành và thiết thực trải lòng mình với từng câu chữ, từng đề tài…rất tinh tế nhưng không khắt khe,sâu đậm mà không kém nồng nàn…
Nếu không phải là người sống có tâm hồn vị tha, hiểu được qui luật của thiên nhiên, biết vận dụng vào đời sống của chính mình, tinh tế thì không thể viết được câu thơ triết lí như :

Nếu không bão nổi người ơi
Thì oi nồng biết đầy vơi chốn nào ?
( Mưa giông )

với Minh Tân, thơ là đời và đời cũng là thơ…đi dự ngày Hội Tôn vinh Thơ của các tỉnh miền Duyên hải phía Bắc tại Thái Bình, chị khảng định lại một lần nữa quan niệm của mình về “chơi ” thơ, trong bài ” Vòng tay nhân ái”, có đoạn:

Phút chia tay
lưu luyến ánh nhìn
Thái Bình ơi ! hẹn ngày gặp lại
Để tiếp nối vòng tay nhân ái
Ngôi nhà thơ
mãi mãi thân thương…

Vâng! khi đọc chắc chắn độc giả còn khám phá nhiều điều bổ ích trong ” Nắng chiều “, sẽ hiểu thêm về một tâm hồn thơ và chúng ta chờ đợi được đọc tiếp những sáng tác mới của Minh Tân…

D.T.